De Finse Lőyly, of vrij vertaald in het Nederlands: ‘stoomstoot’, is eigenlijk niets anders dan de relatieve luchtvochtigheid in de saunacabine enigszins verhogen door gedurende de saunagang enkele lepels water over de saunaoven te laten verdampen. Aan het water worden dikwijs etherische oliën toegevoegd. Dit is nodig omdat stoom vrij muf ruikt en als onprettig wordt ervaren. Juist de enorme keuze uit verschillende verkrijgbare etherische oliën geeft de professionele sauna-medewerker de mogelijkheid om te experimenteren. Door het mixen van verschillende oliën kunnen ‘eigen’ geuren gecreëerd worden. Vaak valt de keuze op eucalyptus omdat dit de ademhaling verruimd en/of berken omdat dit met sauna wordt geassocieerd. Dit laatste komt natuurlijk omdat er in Finland regelmatig met jonge berkentwijgen (Vighta) op de huid ‘geslagen’ wordt om de bloedcirculatie in de huid te stimuleren. Hier komt ook een berkengeur bij vrij.

Direct aan het begin van dit hoofdstuk wil ik u waarschuwen voor brandgevaar. Etherische olie is licht ontvlambaar en zal, indien onverdund gebruikt, een steekvlam geven op het moment dat u dit over de kachel sprenkelt. Daarnaast zal de geur zo overheersend zijn dat dit ver van prettig is en op de luchtwegen zal slaan. Bij een Lőyly moet etherische olie altijd met voldoende water worden vermengd.

Zuivere etherische oliën zijn kostbaar. De prijzen van een liter etherische olie lopen uiteen van €25 tot meer dan €300 per liter! Gelukkig hebben we, afhankelijk van het soort olie, maar een heel kleine hoeveelheid per Lőyly nodig. Ook de fabrikanten spelen hier op in en zijn in staat om de veel gebruikte saunageuren chemisch te fabriceren. Ook worden er verdunningen aangeboden waar een percentage zuivere olie aan toegevoegd is, al of niet aangevuld met een chemische geurversterker. U moet dus wel goed opletten wat u koopt. De prijs zegt over het algemeen al veel.

De saunatemperatuur wordt tijdens de Lőyly vaak als intenser (warmer) ervaren en het geeft het gevoel dat er extra getranspireerd wordt. De reden hiervan hebben wij al besproken in het hoofdstuk principes. Aangezien de maximale luchtvochtigheid in de sauna onveranderd is na de Lőyly, maar de absolute luchtvochtigheid toeneemt, zal hierdoor ook de relatieve luchtvochtigheid in de saunacabine oplopen. We hebben in het hoofdstuk ‘Het menselijke lichaam in de sauna’ besproken dat de relatieve luchtvochtigheid in de saunacabine erg laag is. Hierdoor wordt warmtegeleiding in de lucht vrijwel geheel uitgesloten. Ons lichaam wordt verwarmd door stralingswarmte vanaf het hete plafond, de bovenkant van de wanden en de oven met stenen zelf. Het zweet kan in de hete en droge lucht gemakkelijk verdampen zodat onze huid optimaal wordt gekoeld. Verhogen wij de relatieve luchtvochtigheid dan zal het in de lucht gebrachte vocht warmte naar de huid geleiden. Geleiding is een intensieve overbrenger van warmte. Door de wat vochtigere lucht zal ons zweet minder snel kunnen verdampen (lees: opgenomen worden in de lucht) waardoor de afkoeling van ons lichaam enigszins wordt belemmerd. De in de lucht gebrachte waterdamp zal gaan condenseren op onze huid. Zoals al besproken in ‘principes’ komt er bij het condensatieproces een aanzienlijke hoeveelheid energie in de vorm van warmte vrij. Dit is exact dezelfde hoeveelheid energie als de energie die nodig is om dezelfde hoeveelheid water te laten verdampen. De condensatie (contactwarmte) op de huid zal de huid intens verwarmen en het condensatievocht laat ons denken dat we meer gaan zweten. U mag ervan uit gaan dat wij, na enkele minuten in de saunacabine doorgebracht te hebben, onze zweetklieren maximaal aanzetten tot zweet-productie. Natuurlijk zweet de één meer dan de ander, maar om de parels zweet van het lichaam af te zien druipen moeten we meer zweten dan er verdampen kan. En dat is nogal wat.


In een goede saunacabine is weliswaar sprake van convectiewarmte (circulatie van lucht doordat warme lucht stijgt en bij afkoeling weer daalt), maar desondanks ontstaat er wel een dunne stilstaande laag lucht rond de huid. Deze stilstaande luchtlaag werkt isolerend en voorkomt enigszins dat de stralings- en geleidingswarmte de huid kan bereiken. Indien we, na een paar minuten in de saunacabine te hebben gezeten zonder al te veel te bewegen, zachtjes over onze huid blazen, dan voelt dit warm aan. We blazen de stilstaande laag lucht weg waardoor de warmte vrij toegang tot de huid krijgt. Ditzelfde kunnen we ook bereiken door de lucht in de saunacabine extra in beweging te zetten bijvoorbeeld door met een handdoek door de lucht te zwaaien. Dit heeft tevens als voordeel dat de gelaagdheid van warmte, de saunacabine is immers bovenin veel warmer dan lager, kort opgeheven wordt. Doen we dit direct na water over de saunaoven gelepeld te hebben dan zal ook de waterdamp zich sneller met de aanwezige lucht vermengen dat aanvoelt alsof er een warme deken over u heen valt. Dit noemen we: de Lőyly.

Over het algemeen beperken we de hoeveelheid water tot 3 a 4 saunalepels en een korte zwaai met een handdoek. Hiermee geeft u de sauna een aangename geur. Daarnaast laat u de aanwezige gasten kortstondig genieten van een warme deken en hebt u een korte controle kunnen uitoefenen in de saunacabine zonder dat men zich afvraagt wat u eigelijk kwam doen. Niet iedereen stelt een Lőyly op prijs. Van tevoren de vraag stellen of iemand van de aanwezigen bezwaar heeft tegen wat water met etherische olie kan het overwegen waard zijn. Het effect van een Lőyly met een paar lepels water is na een paar minuten nagenoeg volledig verdwenen. De geur kan wat langer blijven hangen.