Zonnebank en zonlicht (Licht en zonnen)
Wat is UV-licht
Licht bestaat uit golven van verschillende lengtes. De golflengtes licht dat het menselijk oog kan waarnemen liggen tussen het gebied rood en paars. De golflengte net naast het rood (dat wij niet waarnemen) noemen we infrarood. Infrarood licht zorgt voor warmte zoals warmte van de zon maar ook de warmte die wij ervaren in de saunacabine. Aan de andere kant van ons kleurenspectrum naast het paars liggen de ultraviolette golven, beter bekend als UV. Die ultraviolette golven verdelen we onder in UV-A, UV-B en UV-C. Vanaf de zon bereikt het UV-C de aarde nauwelijks en daar merken we dan ook weinig van. UV-A bereikt de aarde heel goed, UV-B in mindere mate. Dat is afhankelijk van de dikte van de ozonlaag. Hoe dunner die is, hoe meer UV-B er doorheen dringt. We kunnen de ultraviolette straling niet zien, maar we ondervinden er wel degelijk de gevolgen ervan. UV-B maakt Melanine (piment) in de huid vrij dat verkleurt onder invloed van UV-A straling. UV-B zorgt er bovendien voor dat onze huid iets verdikt, wat evenals de verkleuring van de huid een natuurlijke bescherming is tegen de schadelijke invloeden van de zon.
Zoals vrijwel iedereen inmiddels wel weet, moet je goed op je huid letten als je gaat zonnen. De ultraviolette straling (UV) in zonlicht is slecht voor de mens. Je zit al snel te lang in de zon. Wie veel in de zon komt, krijgt niet alleen eerder rimpels, maar loopt ook meer risico op huidkanker.
Zonneallergie of PLE
Bij sommige mensen reageert de huid anders op zonlicht dan ‘normaal’. Er zijn verschillende ziekten waarbij overgevoeligheid voor zonlicht een rol speelt. De meest voorkomende is zonneallergie, ook wel polymorfe lichteruptie (PLE) genoemd. Zowel mannen als vrouwen kunnen zonneallergie krijgen. Heb je een lichte huid, dan is de kans dat je PLE krijgt groter. Meestal krijg je aan het begin van het zonseizoen klachten als kleine, jeukende bobbeltjes, blaasjes, rode plekken en zwellingen. Het is niet altijd duidelijk dat het om een zonneallergie gaat omdat je soms pas vijf dagen nadat je in de zon gezeten hebt, klachten krijgt. Meestal verdwijnen de vervelende bobbeltjes na zeven tot tien dagen, aangenomen dat je in die periode de zon mijdt.
PLE is in veel gevallen redelijk te behandelen. Zijn de klachten niet erg hevig, dan is het meestal voldoende om in de lente de huid langzaam aan de zon te laten wennen. Ga in de lente bijvoorbeeld al steeds korte momenten in de zon zitten en bescherm je huid met een goed antizonnebrandmiddel met hoge factor. Zijn de klachten ernstig, dan is een bezoekje aan de huidarts noodzakelijk. Deze kan vaststellen welke stralen (UV-A of UV-B) de problemen veroorzaken en de juiste lichttherapie voorschrijven. Soms worden ook antimalaria medicijnen voorgeschreven.
Parfum, cosmetica en medicijnen
Van parfum is bekend dat je dat beter niet kunt gebruiken als je in de zon gaat. Maar ook crèmes, zalfjes, zelfs antimuggenbeetmiddelen kunnen je huid overgevoelig maken voor zonlicht. Liever dus niet gebruiken op zonnige dagen en zeker niet als je van plan bent echt in de zon te gaan liggen. Schoonheidsspecialisten moeten binnen hun vak hier zeker rekening mee houden.
Ook medicijnen en cosmetica kunnen een overgevoeligheidsreactie veroorzaken. In sommige medicijnen zijn zogenaamde fototoxische stoffen verwerkt. Slik je dergelijke medicijnen, dan kun je de zon beter vermijden. Je huid kan opeens heel anders op zonlicht reageren dan je gewend bent. Op www.verantwoordzonnen.nl vind je onder de button ‘Nieuws’ een overzicht van medicijnen waarin dergelijke stoffen verwerkt zijn.
De huid van jonge kinderen
De huid van baby’s en peuters is kwetsbaarder dan die van volwassenen. Tot hun vierde ontbreekt de natuurlijke bescherming van de huid zelfs vrijwel helemaal. Daarom is goede bescherming tegen schadelijke UV-stralen erg belangrijk.
De hoeveelheid UV is afhankelijk van de stand van de zon, de hoeveelheid wolken, vocht en stof in de atmosfeer en de dikte van de ozonlaag maar niet van de temperatuur. Op een koelere dag kun je soms korter veilig in de zon zitten dan op warme dagen. En hoog in de bergen is het ook vaak koud, terwijl de hoeveelheid UV daar hoger is dan op zeeniveau. Daar komt bij dat in de bergen vaak sneeuw ligt en zo’n licht oppervlak weerkaatst de UV waardoor de werking sterker is. Ook zand weerkaatst UV stralen sterk, water doet dat weer minder.
Veel drinken tijdens het zonnen
Drink veel water, want in de hitte en door saunagebruik raak je ook veel vocht kwijt. Uitdroging vergroot de kans op een zonnesteek. Na het nuttigen van een alcoholhoudend drankje verbrand je sneller. Een pina colada of andere tropische cocktail op het terras naast het zwembad van de thermen is natuurlijk heel verleidelijk. Maar pas op. Door de alcohol verwijden de bloedvaten zich waardoor je huid (nog) sneller verbrandt.
Zon heb je nodig
Met alle negatieve berichten over de schade die zonnestralen kunnen toebrengen, krijg je bijna de neiging de rest van je leven binnen te blijven. Niet doen! De zon heeft ook verschillende gezonde effecten.
Vergelijk in gedachten een ochtend waarop de zon schijnt met een ochtend van een bewolkte, regenachtige dag. Grote kans dat je op die zonnige dag heel energiek je bed uitspringt en niet kan wachten om buiten iets te gaan doen, terwijl je op die sombere dag nauwelijks je bed kunt uitkomen en futloos op de bank beland. Zon geeft energie.
En zon doet meer. Sterker nog, zonder zon kunnen we helemaal niet. Ze zorgt er namelijk voor dat we via onze huid vitamine D aanmaken. Een onmisbare vitamine voor bijvoorbeeld een sterk gebit en gezonde botten. De zon, en dan met name de UV-B stralen, zorgen er ook voor dat onze huid langzaam dikker wordt. Ook krijgen we een bruin kleurtje. Samen met het dikker worden is dit een natuurlijke bescherming tegen verbranden.
Verder is de zon een zegen voor ons immuunsysteem. Ze stimuleert de activiteit van de cellen die ons lichaam beschermen tegen virussen, bacteriën en andere ziekteverwekkers. Daarom worden we zomers minder vaak geveld door een griepje of verkoudheid dan tijdens de wintermaanden. Een waarschuwing: te lang bakken heeft een negatief effect. Dan kan het immuunsysteem juist weer aangetast worden, waardoor het zijn werk minder goed doet.
Voor veel mensen met huidklachten als acne en psoriasis is de zon overigens ook een zegen: de huid knapt vaak zienderogen op van een verantwoord zonnebad.
De zonnebank
In ons drukke bestaan hebben wij niet altijd tijd om optimaal en gedoceerd van de natuurlijke zon gebruik te maken. Ook willen velen graag het hele jaar door gebruind door het leven gaan en dat lukt in Nederland eigenlijk niet. Natuurlijk springt de commercie hier op in en is eerst het solarium en later de zonnebank tot ontwikkeling gekomen.
Hoe werkt bruinen
Tijdens het zonnen worden uw huidcellen aangespoord om pigment te produceren. Dit gebeurt om het weefsel dat direct onder de huid ligt te beschermen tegen de schadelijke effecten van UV-straling. Pigmentcellen maken het kleurende Melanine aan: een stof die de huidcellen beschermt tegen verbranding. Het bovenste laagje van de huid wordt dikker en kleurt bruin. Hoe sterker de huid van nature is gepigmenteerd, hoe beter deze bestand is tegen de inwerking van ultraviolet licht. Het huidtype bepaalt dus hoe lang u van de zon kunt genieten zonder te verbranden.
De moderne zonnebank heeft verschillende typen UV-lampen. Alle zonnebanklampen stalen een vastgestelde hoeveelheid UV-A en UV-B licht uit. Vaak zien wij 2 tot 4 aparte gezichtsbruiners. Omdat ons gezicht dagelijks aan zonlicht wordt blootgesteld en een bepaalde mate van bescherming tegen UV-licht heeft opgebouwd mag het gezicht wat intensiever bestraald worden. De hoeveelheid UV-B is hier vaak ook iets hoger. Van UV-B licht zul je wel wat sneller verbranden. De lange buizen in de zonnebank stralen voornamelijk UV-A licht uit. Van dit licht zal je huid gaan bruinen. Bruinen zul je echter alleen maar als er voldoende Melanine (pigment) in je huid vrijgemaakt is. Deze Melanine ligt wat dieper in de huid opgeslagen en zal vrijkomen door bestraling door UV-B en hoger. Vandaar dat er uit de lange zonnebankbuizen een geringe hoeveelheid UV-B vrijkomt.
Type UV-stralers
Er zijn vele typen UV-stralers te koop. Elk type lamp heeft zijn eigen verhouding UV-A en UV-B. De keuze van de lamp is dan ook erg belangrijk. Betreft het een zonnebank waar Jan en alleman zo gebruik van moet kunnen maken (bijvoorbeeld in een zwembad) dan zullen wij lampen gebruiken met een hoge straling UV-A en een klein beetje UV-B. In de zonnestudio waar men persoonlijk en deskundig advies kan geven aan elke gebruiker zal hoogstwaarschijnlijk een royaler aanbod mogelijkheden in huis hebben. Een hogere straling met wat meer UV-B maar dan wel met een deskundig gebruiksadvies.
Nieuwe lampen
Pas altijd op bij een nieuwe zonnebank of nieuwe lampen. Tijdens de eerste 50 branduren geven de lampen meer UV af (120%) dan wenselijk. Verkort de normale zontijd met tenminste 20%. Na ongeveer 150 branduren loopt de kracht van de lampen langzamerhand af tot 80% en kan theoretisch de normale zontijd met 20% verlengd worden. Uiteindelijk zal de kracht van de lampen langzamerhand vrijwel volledig gaan verdwijnen. Afhankelijk van de instructies van de fabrikant moeten de lampen regelmatig vervangen worden. Meestal heeft een zonnebank om deze reden een urenteller aan boord.
Opbouw zontijd
Afhankelijk van de intensiteit UV-straling en de verdeling UV-A en UV-B moet de zontijd rustig opgebouwd worden. Ook het huidtype is erg belangrijk. Iemand die nog nooit op een zonnebank geweest is start rustig en de ervaren zonne(bank)gebruiker kan langer van de zonnebank gebruik maken. Uw leverancier heeft schema’s voor de door u gebruikte zonnebank en type lampen.
Huidtypen
Met deze mini-quiz kun je eenvoudig bepalen welk huidtype je hebt.
1) Na een winter zonder zon(nebank) is jouw natuurlijke huidskleur:
a) zeer licht en ik heb sproeten
b) licht
c) licht getint
d) getint
2) Mijn haarkleur is:
a) rossig of lichtblond
b) blond
c) donkerblond of bruin
d) donker
3) En mijn ogen zijn:
a) blauw
b) licht van kleur
c) donker van kleur
d) bruin
4) Als ik de zon zit dan:
a) verbrand ik zeer snel
b) verbrand ik redelijk snel
c) verbrand ik zelden
d) verbrand ik bijna nooit
5) Na een paar zonnige dagen:
a) ben ik nog steeds niet bruin
b) word ik langzamerhand wat bruiner
c) ben ik al behoorlijk verkleurd
d) ben ik ontzettend bruin
Heb je vooral a) geantwoord, dan heb je huidtype 1. Zijn met name de b)-antwoorden op jou van toepassing, dan heb je huidtype 2. Herken jij je het best in de c)-antwoorden, dan heb je huidtype 3. En heb je voornamelijk d) geantwoord, dan heb je huidtype 4.
Mensen met huidtype 1 en in iets mindere mate type 2 moeten voorzichtig zijn met UV-bestraling en een kortere zontijd in acht nemen. Huidtype 3 en zeker huidtype 4 ondervinden minder problemen met een wat intensievere bestraling.
Witte plekken op schouders en stuit
Dit zal in de regel alleen het geval zijn als u gebruik maakt van een zonnecombinatie (bank en hemel). Het betreft zogenoemde drukvlekken, die ontstaan doordat de huid op bepaalde punten, onder het gewicht van het lichaam, tegen het acryl wordt gedrukt. Het bloed wordt op deze punten weggedrukt en er kan geen zuurstof bij de huid komen. Dit belemmert de bruining. Om dit te vermijden kunt u tijdens het bruinen af en toe van positie veranderen, zodat niet de gehele tijd dezelfde punten worden belast.
Het onderhouden van een verkregen bruine teint
Om een ruïne teint te behouden zijn twee zonsessies per week nodig. Dit kan de natuurlijke zon zijn of de zonnebank. Het beste is om er minimaal telkens een dag of twee dagen tussen te laten zitten.
Zonnebank en de ogen
UV-straling is schadelijk voor de ogen. U mag nooit recht in de lampen en zeker niet in gezichtsbruiners kijken. De ogen sluiten is noodzakelijk en het dragen van een speciale zonnebankbril is sterk aan te bevelen.
Is zonnestraling hetzelfde als zonnebankstraling?
Het zonlicht dat het aardoppervlak bereikt heeft tijdens de reis door de stratosfeer en atmosfeer enige verandering van samenstelling ondergaan. Zo filtert de ozonlaag een deel van de schadelijkste UV-straling weg. Het UV-C wordt meestal helemaal weg gefilterd en een deel van het UV-B; het UV-A blijft nagenoeg onveranderd.
Voor het ontvangen van zonnestraling op aarde is nog een groot aantal andere factoren van invloed: het jaargetijde, de plaats op aarde, de hoogte t.o.v. de zeespiegel, het tijdstip van de dag, plaatselijke weersomstandigheden, de mate van luchtvervuiling en reflectiewerking van bijvoorbeeld strand, water of sneeuw. Door deze factoren bereikt ons elke dag van het jaar een verschillende dosis UV-straling. Zo bezien is de zon een nogal onbetrouwbare bruiningsbron die bovendien niet over een timer beschikt.
Op een zonnebank is de blootstelling aan UV-straling nauwkeurig te doseren en bovendien spelen vertekenende factoren hier geen rol. De lampen van de zonnebank zenden UV-straling uit die niet onderdoet voor de straling van de natuurlijke zon, met dien verstande dat het percentage UV-B en UV-A bij bruiningsapparatuur van tevoren is vastgesteld. Bovendien is de zontijd in te stellen zodat u nooit meer straling krijgt dan gewenst is.
Wat moet ik allemaal doen voordat ik op de zonnebank ga of wat kan ik anderen adviseren?
Bekijk via de miniquiz welk huidtype u of uw gast heeft en bepaal aan de hand daarvan de zontijd via de tabel van uw zonnebankleverancier.
Verwijderen van sieraden, cosmetica en parfum.
In sommige medicijnen en schoonheidsproducten komen stoffen voor die, in combinatie met zonnebaden, ongewenste reacties kunnen oproepen. Ook andere stoffen hebben soms een soortgelijk effect. Raadpleeg de Internetsite www.verantwoordzonnen.nl of de bijsluiter van de medicatie.
Tips
Het nemen van een douche of saunabad vlak voor het zonnen (natuurlijk en kunstmatig) heeft invloed op het zonnen. Zeep tast de natuurlijke huidvetten aan en de warmte van zowel de douche, baden, lichaamspakkingen maar ook het saunagebruik draagt zorg voor een snelle vaatverwijding en openstaande huid poriën tijden het zonnen waardoor UV-straling sneller en dieper in de huid kan dringen. Zonnen na baden of saunagebruik is op zich geen probleem maar men zal zeker bij de huidtypen 1 en 2 de zontijd met extra 20% moeten verkorten.
Douchen na het zonnen zal het bruinen niet wegspoelen. Dit is absoluut een fabeltje.
Onder invloed van UV-B verdikt de huid zich enigszins, wat zorgt voor een natuurlijke bescherming tegen de zon. Van alleen UV-A stralen word je wel bruin, maar bouw je niet die natuurlijke beschermlaag op. Als je een zonnebank met UV-A en UV-B hebt, biedt nepzon dus dezelfde voordelen als de echte zon, maar ook dezelfde nadelen.
Teveel zon is voor niemand goed. De Nederlandse Kankerbestrijding stelt dat een mens per jaar maximaal een dosis zon van 100 MED mag hebben. 1 MED is de maximale dosis zon die een huid na de winter op één dag kan hebben. Hoeveel die dosis is, kun je aflezen op de Zonnewijzer, die gratis is aan te vragen bij www.kankerbestrijding.nl. Een zonnebankkuur van 10 keer staat ongeveer gelijk aan 10 MED. Ga je de hele winter één keer per week naar een zonnestudio, dan blijft er voor de zomer niet zoveel MED meer over. Je zult dan wat meer in de schaduw moeten blijven om het gezond te houden. Kinderen onder de 15 en mensen met huidtype 1 (die toch niet bruin worden) zouden geen gebruik moeten maken van bruiningsapparatuur.
.